Laborategi-oharrak, 2. zk.: tutore pertsonalago bat
Adimen artifizialak, azkenean, badaki irakasten. Falta zena erabiltzaile-esperientzia dibertigarri eta erakargarri bat zen.
Galdetu edonori, edozein joera politikotakoa edo herrialdetakoa izanda ere, ea eskolek ahalik eta ondoen hezten dituzten ikasleak, eta gutxitan entzungo duzu «bai». Ikasgelen tamaina aurrekontuaren arabera erabakitzen da, ez ikaskuntzaren arabera. Klase batek erritmo bakarrean egiten du aurrera: azkarregi ikasle batzuentzat eta motelegi beste batzuentzat. Galdera asko egin gabe geratzen dira, gelan beste hogeita hamar lagun daudelako. Horretan bat gatoz adimen artifiziala iritsi baino askoz lehenagotik.
Orain, adimen artifizialak premia gehitu dio gaiari. Aldatzen ari da zer lanbide dauden, zenbat balio duen unibertsitate-titulu batek, eta zer esan nahi duen zerbait «jakiteak» poltsiko guztietan laguntzaile gaitu bat dagoenean. Hezkuntza berriro pentsatzeko presioa bi norabidetatik dator aldi berean.
Bi sigmaren arazoa
1984an, Benjamin Bloom hezkuntza-psikologoak emaitza bat argitaratu zuen, gaur egun ere arloa kezkatzen duena. Tutore on batek banaka irakatsitako ikasleek ohiko ikasgela bateko ikasleek baino bi desbideratze estandar inguru hobeto egin zuten. Tutorea zuen batez besteko ikasleak ikasgelako taldearen ehuneko 98 inguru gainditu zuen. Bloomek «bi sigmaren arazoa» deitu zion: badakigu askoz hobeto irakasten, baina ezin dugu ordaindu ikasle bakoitzari tutore pertsonal bat ematea.
Berrogei urtez, oztopoa kostua izan zen. Hori aldatu egin da. Gaur egungo hizkuntza-eredu handiek azal ditzakete Humeren indukzioaren arazoa, Russellen paradoxa, Krebsen zikloa edo japoniar gramatikako pasarte korapilatsu bat, pazientziaz eta edozein ordutan, eta ondorengo galderei ere erantzun diezaiekete. Ezagutza ez da jada botila-lepoa.
Falta den pieza aurkezpena da
Adimen artifizialaren bidezko tutoretza gehiena txat-leiho batean gertatzen da oraindik: testu-hormak, isilik irakurriak. Erabilgarria da, baina ez da tutore batekin ikastea bezalakoa. Irakasle on batek zurekin hitz egiten du. Eten egin dezakezu. Hitz egiten duen bitartean, gako-terminoak arbelean idazten ditu. Haren aurpegiak esaten dizu entzuten ari den, pentsatzen ari den edo zerbait azpimarratzeko zorian dagoen.
Beraz, benetako lana bikoitza da orain: curriculum onak eraikitzea eta aurkezpena ondo asmatzea.
Nola egin genuen topo horrekin
Pragmaphilia Labsen Miss Sakamoto eraikitzen ari gara, adimen artifizialeko laguntzaile bati aurpegia, belarriak eta ahotsa ematen dizkion aplikazioa: euskarri batean jarritako iPhone zahar bat, edo zure Maceko aplikazio txiki bat besterik ez, zure adimen artifizialerako leiho bihurtzen da. Batez ere Claude Coderentzako interfaze adimentsu eta atsegin gisa eraiki genuen, gure software-lanerako. Goiz batean, guztiz bestelako zerbaitetarako erabili genuen: filosofiaren historiaren errepaso bat, antzinako Sumerretik Wittgensteinera.
Harrigarri ondo funtzionatu zuen. Miss Sakamotok eskola bakoitza ozen azaldu zuen, gerora «irakasle modua» deitu genion horretan. Haren ondoan, arbel zuri txiki batek filosofo bakoitzaren datak, lanak eta ideia nagusiak zerrendatzen zituen. Galdera bat bururatzen zitzaigunean, hitz egiten hasten ginen, besterik gabe; bera gelditu, erantzun, eta utzitako lekutik jarraitzen zuen. Haren avatarra gaiaren arabera aldatzen zen, eta hitz egin ahala azpititulu laburrak eta estekak agertzen ziren. Dena ikaslearen erritmoan gertatzen zen, ez irakaslearenean.
Irakasle modua: eskola ahoz ematen da; arbel zuriak gordetzen ditu gako-puntuak, zure erritmoan.
Goiz bakar batetik diseinuari buruzko hainbat irakaspen atera ziren:
- Eten ahal izatea da dena. Eten ezin den eskola podcast bat da. «Itxaron, gelditu» esan eta galdera bat egin ahal izateak elkarrizketa bihurtzen du.
- Kanal asko, bakoitza bere erritmoan. Ahotsak azalpena denbora errealean darama. Arbel zuriak, azpitituluek eta estekek zuk begiratu arte itxaroten dute. Ezer ez da desagertzen zu prest egon aurretik.
- Ez utzi inoiz ikaslea ilunpetan. Pentsatzeak une bat behar du. Sistemak entzun zaituela eta lanean ari dela erakusten duten adierazle sinpleek itxaroteak sortzen duen frustrazio gehiena kentzen dute.
- Ikasleak gidatzen du. Gure unerik onenak gure galdera eta desadostasunetatik etorri ziren, ez prestatutako materialetik. Tutorearen lana da sakontzea, aurka egitea eta, noizean behin, berak ere galderak egitea.
- Seinalatu kanpora. Mundua dagoeneko beteta dago doako material bikainez: Khan Academy, Wikipedia, ikastaro irekiak, grabatutako hitzaldiak. Tutore on batek badaki noiz esan: «Hona hemen bideo bikain bat, hain zuzen horri buruz».
Zer eraiki nahi dugun
Ikasitakoan oinarritutako tutoretza-aplikazio independente bat lantzen ari gara: irakasle modua bere kabuz, Bigarren Hezkuntzako ikasleetatik hasita, heldu jakin-minekoentzat eta bizitza osoan ikasten jarraitzen dutenentzat. Bere erritmoan eta bere norabidean ikasi nahi duen edonorentzat da.
Printzipio gutxi batzuetan oinarrituko da. Ikasleei ideiak berriro azaltzeko eskatuko die, hor finkatzen baita ikaskuntza. Aurreko gaiak berriro ekarriko ditu, egun batzuk geroago, errepasatzeko. Arbelean dagoen baieztapen bakoitzaren jatorria iturri bateraino jarraitu ahal izango da. Eta mundu osoan merkea izango da: gehienez dolar gutxi batzuk, herrialdearen araberako prezioarekin, eta doan, horixe behar den lekuan.
Badira serio hartu beharreko arrisku errealak: ziurtasun osoz esandako akatsak, gehiegizko mendekotasuna, erabiltzaile gazteen pribatutasuna eta sarbide desberdina. Horietako bat ere ez da itxaroteko arrazoi bat. Bakoitza diseinu-baldintza bat da.
Bloomen bi sigmak eskuraezin egon dira berrogei urtez. Uste dugu tutore pazientzia handiko batek, eten daitekeen eta arbel zuria duen batek, telefono zahar bat duen edonoren eskura, azkenean eskura ekar ditzakeela.